فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
76
سلوك الملوك ( فارسى )
آن است . يا به امر كردن ايشان است به اقامت شعاير اسلام از حج و جمعه و عيد كه متضمن تكليف ابدان است يا بذل مال ، و باب نهم مفيد آن است . اين است عمل امام با مسلمانان عادل . يا عمل است و تصرف در مسلمانان بغات ، و باب دهم مفيد آن است . و اما عمل امام در شرع با كافران يا به جنگ است يا به صلح ، اگر به جنگ است يا از جهت تعرّق ايشان است در كفر يا جهت عروض كفر است ، و اوّل يا در نفوس ايشان است يا اموال ايشان ، اگر در نفوس ايشان است آن جهاد است ، و باب يازدهم مفيد آن است . يا در اموال ايشان است و آن غنايم است ، و باب دوازدهم مفيد آن است . يا جهت عروض كفر است ايشان را بعد از اسلام ، و آن مرتدانند از كافران ، و باب سيزدهم مفيد آن است . اين است عمل با كافران به جنگ . و اما عمل با كافران به صلح ، يا به مصلحت اخذ مالى است از ايشان ، و آن جزيه است ، و آن جماعت ذمّيانند ، و باب چهاردهم مفيد آن است . يا به مصلحتى است غير مال از استيناس با اهل اسلام ، و از سماع قرآن و شيوع تجارت و ديگر مصالح كه راى امام تقاضاى آن كند ، و آن موادعه و امان است ، و باب پانجدهم مفيد آن است . اين است وجه ضبط مقاصد كتاب در ابواب مذكوره كه جهت سهولت ضبط و حفظ براى طالبان و مفتيان از نواير مطالب اين كتاب سمت ذكر يافت . و چون سلطان اسلام كه بواسطهء فقدان بعضى از شرايط امامت به استيلا بر ملك اسلام مسلط شده خواهد كه سلطنت اسلام و ملك او را به استحقاق حاصل باشد ، بههمين اعمال كه بر امام لازم است كه عمل نمايد بايد كه عمل كند ، و ما او را در احكام مذكورهء كتاب قرينهء امام ياد كرديم در ابواب . پس اين كتاب در بيان اعمال امام و سلطان باشد ، و التوفيق من اللّه و المدد ، و الآن اوان الشروع فى المقصود و التكلان على اللّه المعبود .